دانشنامه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
چکیده
فاطمه زهرا علیهاالسلام در دوران غربت اسلام به دنیا آمد و از همان اوان کودکی در کانون اصلی مبارزه، با طعم سختی‏ها و مشکلات آشنا شد. هیچ‏کس مانند او شاهد زحمت‏های طاقت‏فرسا و شبانه‏روزی رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نبود. او در خلوت‏های پیامبر، درد دل‏های پدر را به گوش جان می‏شنود و همانند مادری دل‏سوز سر حضرت را بر دامن می‏گرفت و آرام‏بخش دلش می‏گشت تا آن‏جا که پدرش به وی لقب «ام‏ابیها» داد. در این مقاله، به زندگی آن بزرگوار می‏پردازیم.

فاطمه علیهاالسلام، مادر پدر، همسر علی علیه‏السلام
حضرت زهرا علیهاالسلام نزدیک‏ترین نسبت را با رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله داشت. او یگانه دختر رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بود که نسل پاک نبوی از طریق او ادامه یافت. احترام شگفت‏انگیز پیامبر به دخترش، از شخصیت ممتاز او حکایت داشت و سفارش‏های مکرر رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به مؤمنان درباره حفظ حرمت او و احترام ویژه به آن بانوی والامقام، منزلت عالی او را برای همگان روشن ساخته بود.
حضرت زهرا علیهاالسلام، همسر امیرمؤمنان علی علیه‏السلام بود که دومین شخصیت ممتاز جهان اسلام به شمار می‏رفت. شناخت صدیقه طاهره از امیرمؤمنان، عمیق‏ترین شناخت‏ها بود. دیگران فقط شعاعی از صفات نیک علی را دیده بودند، ولی او با تمام وجود از اخلاص علی علیه‏السلام و سوز دل او آگاه بود.

جلوه‏ای از وجود زهرا علیهاالسلام در آیینه قرآن
بدون تردید، مطلوب‏ترین سخن درباره حضرت زهرا علیهاالسلام، کلام پروردگار جهانیان است. قرآن کریم، فاطمه علیهاالسلام را کوثر محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏داند. کوثر معنایی گسترده دارد؛ یعنی خیر فراوان، ولی بسیاری از بزرگان علمای شیعه و اهل سنت، یکی از روشن‏ترین مصداق‏های آن را وجود مقدس فاطمه زهرا علیهاالسلام دانسته‏اند.
در شأن نزول سوره کوثر آمده است که مشرکان، پیامبر اسلام را به بی‏نسلی متهم کردند. قرآن با رد سخن آنها می‏گوید: «ما به تو کوثر دادیم.» از این تعبیر استفاده می‏شود که این خیر فراوان، همان فاطمه‏زهرا علیهاالسلام است که نسل رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از راه همین دختر گرامی در جهان انتشار یافت. مفسران یادآور شده‏اند اینکه این سوره خبر می‏دهد پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله، بی‏فرزند نخواهد بود و نسل و دودمان او فراوان خواهد شد، یکی از جنبه‏های اعجاز قرآن است.

فاطمه، اسوه عالم
آنچه فاطمه علیهاالسلام را نمونه کرده، کامل بودن او در همه جنبه‏های نیک بشری است. اسوه‏های الهی همواره از دیگر افراد بشر در کمالات انسانی پیش‏قدم هستند. ما هر چه بکوشیم، نمی‏توانیم به افق فضیلت‏های آنان برسیم، ولی باید در مسیر آن بزرگواران حرکت کنیم. شاید به همین دلیل است که حضرت مهدی علیه‏السلام در آخرالزمان، فاطمه علیهاالسلام را اسوه و الگوی خود می‏خواند؛ زیرا رفتار و گفتار فاطمه علیهاالسلام، به نیازها و مسائل جامعه امام‏زمان علیه‏السلام پاسخ می‏دهد.

لالایی بیداری
فاطمه زهرا علیهاالسلام زمانی که با فرزند خود، حسن مجتبی علیه‏السلام نجوای مادرانه داشت، اشعار زیبایی می‏سرود. ایشان در شعری به فرزندش می‏فرماید: «حسن جان! مانند پدرت علی باش و ریسمان را از گردن حق بردار و خدای صاحب نعمت و احسان کننده را بپرست و با افراد بدخواه و کینه‏توز دوستی مکن».
حضرت فاطمه علیهاالسلام در آغاز سخن خود با فرزندش به یک نکته مهم تربیتی اشاره دارد. ایشان حضرت علی علیه‏السلام را که بهترین و کامل‏ترین الگو برای انسان است، به فرزندش می‏شناساند و می‏فرماید از او سرمشق بگیر. در بخش دیگری از این شعر، حضرت به مهم‏ترین مسئولیت اجتماعی انسان اشاره می‏کند و فرزندش را به حق‏طلبی و احیای حقوق دیگران فرا می‏خواند.

اهمیت تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام
تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام که پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله آن را به یگانه دختر خود آموزش داده است، جایگاه و اهمیت خاصی دارد. امام باقر علیه‏السلام فرمود: «خداوند در میان حمدها به چیزی بافضیلت‏تر از تسبیح فاطمه علیهاالسلام عبادت نشده است.» امام صادق علیه‏السلام نیز فرمود: «سوگند به خدا، اگر چیزی بافضیلت‏تر از تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام بود، رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله آن را به فاطمه می‏آموخت».

اهتمام فاطمه علیهاالسلام به احادیث نبوی
حضرت فاطمه علیهاالسلام در پاسخ کسی که حدیثی از پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله درخواست کرده بود، فرمود: پدرم می‏فرماید: «کسی که همسایه از آزارش در امان نباشد، از مؤمنان نیست. هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، همسایه‏اش را آزار نمی‏دهد. هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید حرف خوب بگوید و گرنه ساکت باشد. خدای متعالی افراد خیرخواه، بردبار و باعفت را دوست دارد و شخص بد زبان، سست و لج‏باز را دشمن می‏دارد».

پرواز به سوی سفر ابدی
حضرت فاطمه علیهاالسلام هنگام رحلت، به امام علی علیه‏السلام وصیت کرد مرا تنها نگذار و بر بالینم بنشین و سوره یاسین تلاوت کن. چون این سوره به پایان رسد، عمر من نیز پایان خواهد یافت. امام علی علیه‏السلام در حالی که می‏گریست، به تلاوت قرآن پرداخت. وقتی سوره یاسین به پایان رسید، نفس‏های فاطمه علیهاالسلام سنگین شد. در این حال دوبار چشمانش را گشود و دوبار سلام داد: «سلام بر تو ای جبرئیل! سلام بر شما ای فرشتگان. ای پروردگار! به‏سوی تو می‏آیم.» آن‏گاه روحش به آسمان‏ها پرواز کرد.
مردم مدینه، عزادار ریحانه پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله شدند و منتظر بودند بر جنازه او به نماز بایستند، ولی ابوذر خطاب به آنان گفت: «به خانه‏هایتان بازگردید که جنازه گل رخشنده پیامبر گرامی پس از این به خاک سپرده می‏شود» و آنان با شنیدن این سخن پراکنده شدند.

پیام‏های فاطمی
فاطمه علیهاالسلام و قرآن
فاطمه علیهاالسلام عصاره همه ارزش‏هاست و آنچه خوبان همه دارند، او به تنهایی دارد. حضرت زهرا علیهاالسلام می‏فرماید: «از دنیای شما سه چیز را دوست دارم: تلاوت کتاب خدا، نظر به چهره رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و بخشش در راه خدا».

فاطمه علیهاالسلام و خداشناسی
روزی پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از فاطمه علیهاالسلام پرسید: «از خدا چه درخواستی داری؟ هم‏اکنون فرشته وحی در کنار من است و از سوی خداوند پیام آورده است که هر حاجتی داری، برآورده می‏شود.» فاطمه علیهاالسلام درپاسخ فرمود: «لذت خدمت او مرا از تمنا بازداشته است. جز به دیدار جمال والای خدا نیازی ندارم».

اخلاص در عبادت
حضرت فاطمه علیهاالسلام می‏فرماید: «هر کس عبادت خالصش را برای خدا به بالا بفرستد، خداوند بهترین بهره‏ها را به سوی او فرو می‏فرستد».

صفات شیعیان
حضرت فاطمه علیهاالسلام فرمود: «اگر به آنچه به شما امر می‏کنیم، عمل می‏کنی و از آنچه بر حذرتان می‏داریم، دوری می‏کنی، از شیعیان مایی؛ و گرنه نیستی».

معرفی کتاب
جلوه‏های رفتاری حضرت زهرا علیهاالسلام، عذرا انصاری، دفتر تبلیغات اسلامی، قم
این کتاب در هشت بخش تنظیم شده که چهار بخش آن درباره سیره اخلاقی و رفتاری حضرت زهرا علیهاالسلام و بخش پنجم، هفتم و هشتم به ترتیب، سوگ‏نامه پدر، ولادت آفتاب وگزارشی از جشن ازدواج نام دارد.
یادی از محبوبه پروردگار، سعید آل الرسول، مؤسسه الزهرا وابسته به بنیاد بعثت، تهران، 1378.
این کتاب زندگی مختصر فاطمه زهرا علیهاالسلام برگرفته از منتهی الآمال محدث قمی با عنوان‏های زیر است: ولادت فاطمه، اسامی فاطمه، ازدواج فاطمه، فرزندان فاطمه، اخلاق فاطمه، ویژگی‏های فاطمه، مظلومیت فاطمه، شهادت فاطمه، زیارت فاطمه.
فاطمه در آیینه کتاب، اسماعیل انصاری، دفتر نشر الهادی، 1374.
کتاب فاطمه در آیینه کتاب، جامع‏ترین کتاب‏شناسی مربوط به حضرت زهرا علیهاالسلام است که 735 اثر را به زبان‏های فارسی، عربی، اردو، انگلیسی، گجراتی، ترکی آذری و استانبولی، فرانسوی، آلمانی، روسی، اسپانیایی، ایتالیایی و زبان‏های افریقایی معرفی کرده است. این کتاب فهرست‏های تفکیکی زبان، چاپ، خط، اعلام، اماکن و منابع دارد. در ابتدای کتاب، انگیزه تألیف، هدف تألیف، روش کار مؤلف و اطلاعاتی دیگر در 42 صفحه بیان شده است.
کتاب‏نامه حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام، ناصرالدین انصاری قمی، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
کتاب‏نامه حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام، 470 کتاب به زبان‏های فارسی، عربی، اردو، انگلیسی، ترکی، گجراتی و فرانسوی را معرفی و کتاب‏های خطی و چاپی را جداگانه فهرست کرده است. این کتاب دارای فهرست‏های منابع، مؤلفان، مترجمان، مصححان و مقدمه‏نویسان است.

دیگر آثار فاطمی
درباره ریحانه پیامبر، افزون بر آثار پژوهشی، کتاب‏های دیگری در حوزه‏های داستان، شعر و... به چاپ رسیده است که به برخی از آنها اشاره می‏کنیم.
داستان: رمان بهشت ارغوان، نوشته سید ابوالقاسم حسینی (ژرفا) از کتاب و کانت صدیقه اثر کمال السید ترجمه شده است.
کتاب‏های ام ابیها نوشته رضا شیرازی و سرگذشت راست نیز از جمله کتاب هایی است که در حوزه داستان کوتاه نگاشته شده است.
نثر ادبی: در زمینه نثر ادبی نیز می‏توان به کتاب‏های فاطمه، فاطمه است اثر دکتر علی شریعتی؛ بانوی اول صدیقه کبری، فاطمه زهرا علیهاالسلام نوشته جواد نعیمی و بانوی آب اثر بهمن صالحی اشاره کرد.
شعر: کتاب‏های فراوانی در قالب شعر درباره ریحانه پیامبر چاپ شده است. آیینه عصمت، نوشته محمود شاهرخی و مشفق کاشانی؛ گلبن عفاف از محمود اکبرزاده و مناقب فاطمی در شعر، گردآوری احمد احمدی بیرجندی از جمله این کتاب‏هاست.

معرفی نرم‏افزار
عترت 3 (حضرت زهرا علیهاالسلام )
نرم‏افزار عترت 3، به زبان فارسی از سوی مؤسسه تحقیقاتی امام رضا علیه‏السلام تولید شده است. این نرم‏افزار دارای مطالب زیر است: زندگی‏نامه حضرت زهرا علیهاالسلام، بیش از بیست داستان به همراه اجرای نمایشی، زیارت‏نامه و دعاهای منسوب به صدیقه طاهره علیهاالسلام، اشعار منتخب در مدح حضرت زهرا علیهاالسلام، پرسش و پاسخ درباره حضرت زهرا علیهاالسلام، کتاب‏شناسی مربوط به زندگی حضرت زهرا علیهاالسلام، متن کامل کتاب‏های مربوط به ریحانه‏النبی صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و چندین داستان مصوّر آموزنده، سرگرمی و بازی.

یاس کبود
نرم‏افزار یاس کبود، حاوی ترجمه سیره و مقاتل معتبر درباره حضرت زهرا علیهاالسلام است و با عنوان جامع المقاتل حضرت فاطمه الزهرا علیهاالسلام تولید شده است. این نرم‏افزار از سوی مؤسسه گنجینه معرفت و به زبان فارسی تولید شده و دارای مطالب ذیل است:
متن کتاب‏های منتهی‏الآمال شیخ عباس قمی، کتاب احراق بیت فاطمه فی الکتب المعتبره عند اهل السنه اثر شیخ‏حسین غیب غلامی، بحارالانوار، جلد 43 به زبان عربی و فارسی، ترجمه کتاب الفدک فی التاریخ شهید آیت‏الله صدر، ترجمه کتاب بهجه قلب الرسول اثر حجت الاسلام احمد رحمانی همدانی، ترجمه کتاب نفحات اللاهوت فی لعن الجبت و الطاغوت نوشته محقق کرکی، زندگی فاطمه الزهرا علیهاالسلام اثر علامه امینی و ترجمه بیت‏الاحزان شیخ‏عباس قمی.
همچنین این نرم‏افزار از 130 قطعه شعر، شصت سخنرانی درباره حضرت زهرا علیهاالسلام از شهید مطهری، آیت‏الله وحید خراسانی، استاد جعفری سبحانی، مرحوم کافی و...، دو فیلم 160 دقیقه‏ای شامل عزاداری حضرت‏زهرا علیهاالسلام، صدها تصویر گرافیکی و... برخوردار است.

این پایگاه از سوی مرکز جهانی اطلاع رسانی آل‏البیت اداره می‏شود و زبان‏های فارسی، عربی و انگلیسی، زبان‏های اصلی پایگاه است. نگرشی بر جایگاه زن، اسامی و القاب و کنیه، فرزندان، شهادت مظلومانه، حضرت زهرا علیهاالسلام در کلام اندیشمندان، خلقت حضرت زهرا علیهاالسلام، دوران کودکی، جلوه‏های رفتاری و اخلاقی، خطبه‏ها و سخنان، ادعیه و اعمال، فدک، فضایل و کتاب‏شناسی، مطالب ارائه شده در این پایگاه است.