مقدمه مهمترین ارزش و حیاتی ترین منفعت کشورها در نظام بین الملل غیرمتمرکز و خودیار، مقوله امنیت ملی است. در این راستا وجود پتانسیل بالای منازعات فرقه ای در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران از مهم ترین موءلفه هایی است که می تواند تهدیدهایی را برای نهادینه سازی وحدت و انسجام ملی در بازه های زمانی سند چشم انداز به وجود آورد. به همین منظور یکی از ملزومات زیربنایی مدیریت نرم افزاری امنیت خارجی کشور؛ شناسایی، رصد و طبقه بندی موزائیکی تهدیدهای نرمی است که از جانب هر کدام از پانزده کشور همسایه می تواند بنیان های اقتدار ملی را با چالش هایی مواجه کند. از طرفی امنیت مفهومی ذهنی، نسبی و مقوله ای چند وجهی است که رابطه ای متقابل و دو سویه را با «توسعه پایدار»1 دارد. به طوری که هر میزان جمهوری اسلامی ایران شناخت دقیق تری از چالش های امنیتی کشور داشته باشد به همان میزان تحقق اولویت های کلان اسناد بالادستی نظام با هزینه کمتری محقق خواهد شد. در این راستا وجود خشونت های فرقه ای در لایه های پیرامونی جمهوری اسلامی ایران بویژه در پاکستان به عنوان یکی از کانون های چالش محور امنیت پایدار در برنامه پنجم توسعه محسوب می شود. به همین منظور بایسته است متولیان امر نقشه راه منسجم و راهبردی را برای مهار آسیب های احتمالی مورد توجه قرار دهند. الزامات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در قبال خشونت های فرقه ای پاکستان مهمترین تدابیری که ظرفیت بازدارندگی ساختارهای دفاعی، امنیتی، اطلاعاتی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران در قبال آسیب های احتمالی ناشی از گسترش سایش های فرقه ای در پاکستان را افزایش می دهد عبارتند از: 1- آسیب شناسی ناپایداری های فرقه ای در پاکستان و تأثیر آن بر امنیت استان های مرزی شرق کشور پاکستان از کشورهایی است که از موزاییک های قومی فرقه ای برخوردار بوده و یک کشور چند زبانی است بطوری که نزدیک به 60 زبان در آن محاوره می شود. یکی از مهمترین شاخص های جغرافیای انسانی جمهوری اسلامی ایران نیز وجود موزائیک های قومی فرقه ای است که در استان های مرزی محسوس تر است و هر گونه گسترش خشونت های فرقه ای در کشورهای همسایه براساس قانون مجاورت می تواند به شهرهای مرزی جمهوری اسلامی ایران نیز تسری یافته و ضرایب انتظامی امنیتی استان های مرزی را با چالش های جدی مواجه کند. به عبارتی یکی از کانون های تهدید نرم افزاری امنیت ملی در برنامه پنجم، افزایش اصطکاک و تداوم تنش های فرقه ای در پاکستان و احتمال تسری ناامنی به استان های مرزی است که می تواند به عنوان یکی از ابزار مداخله جویانه قدرت های فرامنطقه ای مستقر در منطقه با رویکرد بحران سازی، امنیت زدایی، امتیازگیری و ایجاد تنش های چند بعدی در داخل جمهوری اسلامی ایران به کار گرفته شود. به همین دلیل به عنوان یک موضوع چالش زا در ساختار انتظامی امنیتی اسناد بالا دستی نظام مطرح است و بایستی متولیان امر با حداکثر انسجام فکری (هدف محوری) و رویه(برنامه محوری) بسته سیاستی منسجمی را برای مدیریت پیشگیرانه تهدیدات فرقه ای در افق ایران 1404 ترسیم کنند که با توجه به فرابخشی بودن امنیت موفقیت آن بستگی به میزان تعامل، هم اندیشی و پویایی ساختارهای مرتبط دارد. 2- آسیب شناسی افراط گرایی فرقه ای در پاکستان و تأثیر آن بر شکل گیری سازمان های تروریستی فرقه گرا تحقق حد اکثری سیاست های دفاعی ایران 1404 و توسعه ضرایب امنیتی به ویژه در استان های مرزی، مستلزم شناسایی گروه های مسلحانه فرقه ای در محیط امنیت داخلی و خارجی و در گام بعدی هم افزایی ظرفیت ساختارها و زیرساخت های امنیتی برای مقابله با تهدیدهای احتمالی است. به همین منظور متولیان امر شایسته است با رویکرد آینده پژوهی و تبیین نظام جامع امنیت ملی، ضمن آسیب شناسی شطرنجی چینش سازمان های تروریستی فرقه گرا در محیط امنیت خارجی، راهبرد منسجمی را برای مقابله با آسیب های احتمالی تبیین کنند. خشونت های فرقه ای با توجه به فقر نسبی در استان های مرزی شرق کشور می تواند پتانسیل پذیرش برخی عقاید انحرافی، فرقه های ضاله یا عضویت آنان در برخی شاخک های تروریستی مانند جندالشیطان را فراهم کنند که ضرورت دارد متولیان امر در سیاست های دفاعی امنیتی لایحه برنامه پنجم، تدابیر و اقدام های بازدارنده لازم را مورد توجه قرار دهند. مجاورت سرزمینی جمهوری اسلامی ایران با چهار ایالت پنجاب، سرحد، سند و بلوچستان پاکستان که از کانون های استقرار گروه های تروریستی و منازعات مسلحانه فرقه ای است از موءلفه های تهدیدزای ثبات امنیت مرزهای شرق کشور است. در این راستا یکی از اهداف انعقاد توافق نامه جامع امنیتی میان تهران و اسلام آباد، بسترسازی برای اتخاذ نقشه راه مشترک و حداکثر هم افزایی بهینه ظرفیت دو کشور برای مدیریت پیش رویدادی تهدیدات تروریستی فرقه گرا در سرحدات و نوار مرزی دو کشور است. 3- تبیین سیاست قومی فرقه ای منسجم در ساختار مدیریت پیش گیرانه بحران های انتظامی امنیتی اجتناب از سیاست های جزیره ای در حوزه های قومی فرقه ای و تبیین یک منشور پایدار نقش مهمی را در مهار تهدیدهای نرم افزاری ایفا می کند. از طرفی در جمهوری اسلامی ایران، پراکندگی فضایی جغرافیایی اقلیت ها به گونه ای است که اقلیت ها به صورت نواری در حاشیه و در مناطق مرزی کشور با کشورهای همسایه حضور دارند که این امر می تواند هزینه های انتظام بخشی فرماندهی مرزبانی ناجا برای انسداد و نظارت موءثر بر مرزها را با چالش هایی مواجه کند. به همین منظور بایسته است متولیان امر در ساختار امنیتی برنامه پنجم با حداکثر ثبات فکری رویه ای بسته سیاستی منسجمی را در حوزه های قومی فرقه ای تبیین نمایند. 4- تبیین سند جامع مدیریت دانش پیش گیری از تهدیدات فرقه ای یکی از ملزومات مدیریت نرم افزاری امنیت، نهادینه سازی پژوهش قانونگذاری و آینده پژوهی عملیاتی در ساختار انتظامی امنیتی کشور براساس چهار پارامتر نیازسنجی، زمان سنجی، امکان سنجی و اولویت سنجی است. در این راستا مدیریت هدفمند برگزاری همایش های منطقه ای با موضوع خشونت های فرقه ای، تقویت هم اندیشی و تعامل مثلث حوزه، دانشگاه و ساختارهای حاکمیتی، لحاظ کردن مطالعات قومی فرقه ای در نقشه جامع علمی کشور و ایجاد یا تقویت میز مخصوص مطالعات فرقه ای در وزارتخانه های کشور، امور خارجه، شورایعالی امنیت ملی و سپاه پاسداران نقش مهمی را در مدیریت پیشگیرانه تهدیدات نرم افزاری ناشی از منازعات فرقه ای به ویژه در شرق جمهوری اسلامی ایران ایفا می کند. 5- آسیب شناسی ناپایداری فرقه ای در پاکستان و تأثیر آن بر ضرایب امنیتی کشور قانون اساسی، برنامه های پنج ساله توسعه و سند چشم انداز از مهمترین اسناد بالا دستی نظام حقوقی کشور محسوب می شوند و تمام ساختارهای نظام بایسته است برنامه های کلان خود را براساس دستیابی به اهداف تعریف شده در سند چشم انداز متمرکز کنند. در این راستا یکی از موءلفه هایی که بایستی مورد توجه مدیران استراتژیک نظام قرار گیرد، واکاوی دورنمای منازعات فرقه ای پاکستان و تأثیر آن بر امنیت منطقه ای جمهوری اسلامی ایران است. زیرا منظور از منطقه در سند چشم انداز آسیای جنوب غربی است و بالتبع دورنمای مختصات امنیتی سیاسی پاکستان تأثیر مستقیمی را بر این حوزه جغرافیایی دارد. از طرفی یکی از مهمترین توجیه های قدرت های فرا منطقه ای برای استقرار در محیط پیرامونی شرق کشور، مبارزه با خشونت های فرقه ای است، به طوری که انگلیس اعلام کرده برای شکل گیری سازمان امنیتی جدیدی در پاکستان برای مهار تنش های فرقه ای در پاکستان با اسلام آباد همکاری می کند. به عبارتی اصطکاک های فرقه ای در پاکستان و افغانستان به یکی از ریشه های نرم افزاری پیاده سازی امنیت وارداتی و نیابتی در شرق کشور تبدیل شده و این خود یکی دیگر از دلایلی است که ضرورت آسیب شناسی دورنمای تنش های فرقه ای در پاکستان را دوچندان می کند. 6- تقویت اشراف اطلاعاتی در استان های مرزی یکی از ملزومات مقابله موءثر با فرقه های الحادی و امکان سنجی سناریوهای مختلف شبکه های جاسوسی مخالفان نظام از این گروه ها، توسعه زیربنایی اشراف اطلاعاتی در سرحدات و نواحی مرزی است. 7- آسیب شناسی رشد خزنده گروه های وهابی در لایه های پیرامونی جمهوری اسلامی ایران یکی از تهدیدهای امنیت خارجی ایران در برنامه پنجم؛ رشد تفکرات وهابی و سلفی گری در عمق استراتژیک خارجی جمهوری اسلامی ایران است که می توان به وضوح آنها را در افغانستان، پاکستان، عراق، لبنان، عربستان و امارات مشاهده کرد. سرمایه گذاری وهابیون امارات و عربستان بر مدارس مذهبی اهل سنت پاکستان و ترویج تفکرات وهابیت می تواند در آینده زمینه ایجاد و افزایش سازمان های مسلحانه فرقه ای را فراهم کند که با توجه به پارادوکس عقیدتی سیاسی آنان با حکومت شیعی جمهوری اسلامی ایران می تواند زمینه وقوع برخی تهدیدهای امنیت ملی را فراهم کند. 8- آسیب شناسی گسترش افراط گرایی فرقه ای و تأثیر آن بر شکل گیری گرایش های تجزیه طلبانه یکی از آسیب های گسترش خزنده سازمان های تروریستی فرقه ای، بسترسازی برای شکل گیری تمایلات تجزیه طلبانه در منطقه است. به عنوان مثال ایالت های کشمیر و بلوچستان پاکستان دارای تمایلات واگرایانه و گریز از مرکز می باشند. از طرفی یکی از ابزار تبلیغاتی گروهک های تروریستی مانند جندالشیطان شکل گیری بلوچستان بزرگ است که این خود یکی دیگر از دلایل اهمیت بررسی منازعات فرقه ای منطقه از رویکرد امنیت ملی است. 9- تضعیف خشونت های فرقه ای در قالب مقابله منطقه ای با جرائم سازمان یافته یکی از منابع درآمدی سازماندهی اقدام های تروریستی گروه های افراط گرایی فرقه افغانستان و پاکستان؛ برنامه ریزی جرائم سازمان یافته بویژه قاچاق اسلحه، کالا و مواد مخدر است و هر میزان منابع درآمدزای این گروه های قطع یا کاهش یابد بالتبع بر سطح و دامنه اقدامات سازمان های تروریستی فرقه ای نیز تأثیر می گذارد. با توجه به قرار گرفتن مثلث طلایی کشت و قاچاق مواد مخدر در حاشیه سرزمینی ایران، پاکستان و افغانستان، هر گونه انعقاد توافق نامه جامع امنیتی میان تهران و اسلام آباد می تواند در کاهش تهدیدهای ناشی از تروریسم، قاچاق مواد مخدر و قاچاق انسان موءثر باشد. 10- آسیب شناسی گسترش منازعات فرقه ای و تأثیر آن بر الگوی امنیتی بومی پایدار یکی از آسیب های جدی گسترش خشونت های فرقه ای در پاکستان، تأثیر آن بر روند همگرایی منطقه ای و اسلامی است که به عنوان یکی از اهداف راهبردی اسناد بالادستی برنامه پنجم و سند چشم انداز مطرح است. از طرفی همواره یکی از دلایل ایالات متحده برای توجیه حضور نظامی اطلاعاتی و تزریق امنیت وارداتی و نیابتی در شرق کشور، مقابله با ریشه های افراط گرایی فرقه است. به عبارتی یکی از ملزومات توسعه دفاع ملی برای شکل گیری نظام امنیت بومی و پایدار؛ رصد و آسیب شناسی منازعات فرقه ای منطقه ای و تأثیر آن بر ترتیبات منطقه ای دفاعی امنیتی است. 11- تبیین سیاست قومی فرقه ای منسجم در ساختار انتظامی امنیتی برنامه پنجم توسعه یکی از ملزومات نهادینه سازی بند 45-4 سیاست های کلی برنامه پنجم مبنی بر ارتقای امنیت پایدار مناطق مرزی و کنترل موثر مرزها، توجه به مدیریت پیشگیرانه منازعات فرقه ای در اسناد بالا دستی نظام است. در کشورهایی مانند جمهوری اسلامی ایران که با سیستم حکومتی بسیط (متمرکز) اداره می شوند، عمدتاً با حرکت از مرکز کشور به سمت حواشی، با دو روند معکوس کاهش نظارت حکومت مرکزی از یکسو و افزایش محرومیت و توسعه نیافتگی از سوی دیگر مواجه هستیم. این امر وقتی اهمیت پیدا می کند که در حواشی کشور اقلیت های قومی، مذهبی و زبانی سکونت داشته باشند. از نظر الگوی استقرار گروه های قومی نیز گروه قومی بلوچ در جنوب شرقی ایران با نیمه دیگر هسته بلوچ نشین در پاکستان پیوستگی فضایی پیدا می کند. گر چه این قوم در آن سوی مرز فاقد دولت مستقل است، ولی بلوچستان پاکستان در چارچوب ساختار سیاسی فدرال آن کشور تا سطح یک ایالت ارتقا یافته است. یکی از آسیب های گسترش تهدیدات فرقه ای در پاکستان و احتمال تسری آن به استان های مرزی شرق کشور، نبود بسته سیاستی قومی فرقه ای منسجم در ساختار انتظامی، دفاعی و حقوق امنیت ملی هر دو کشور جمهوری اسلامی ایران و پاکستان است که باعث اتخاذ سیاست های جزیره ای و عدم بهره وری بهینه از ظرفیت های مشترک راهبردی دوجانبه برای مدیریت پیش گیرانه و دسته جمعی با خشونت های فرقه ای می شود. در این راستا حمایت های تقنینی، نظارتی و اجرایی از توسعه کار گروه های مطالعاتی قومی فرقه ای نقش مهمی را در مهار تهدیدات امنیتی ناشی از گسترش اصطکاک های فرقه ای ایفا می کند. از طرفی توجه مدیران استراتژیک حوزه های علمیه به ویژه حوزه علمیه قم به دورنمای تنش های فرقه ای و لحاظ کردن تدابیر بازدارنده در سند چشم انداز حوزه می تواند به عنوان یکی از تدابیر زیربنایی برای پیشگیری از آسیب های عقیدتی، وا گرایانه فرقه ای یا تقویت انسجام ملی ایفا کند. به عبارتی حوزه های علمیه به عنوان یکی از ارکان معماری مهندسی فرهنگی کشور، بایسته است در تعامل مستمر و پویا با شبکه کانون نخبگان حوزه و دانشگاه نقشه راه راهبردی و قابل پیاده سازی را در ساختار مدیریت نرم افزاری سند چشم انداز حوزه ترسیم کند. شکل دیگر تأثیر اقلیت ها بر کارکردهای امنیتی و ارتباطی مرز، به وجود اشتراکات قومی، مذهبی و زبانی بین اقلیت ها در دو سوی مرز بر می گردد. 12- ریشه یابی دلایل خشونت های فرقه ای پاکستان از رویکرد امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران مهمترین دلایل شکل گیری خشونت های فرقه ای در پاکستان عبارتند از: * وجود فقر اقتصادی و فرهنگی یکی از ریشه های گسترش تنش های فرقه ای و پرورش گروه های تروریستی؛ فقر اقتصادی و نبود چارچوب مهندسی فرهنگی پایدار در پاکستان است. به عنوان مثال اکثر شبه نظامیان طالبان بیشتر در مناطق مرزی پاکستان با افغانستان که اکثراً توسعه نیافته اند، مستقرند. * حاکمیت نسبی دولت پاکستان بر مناطق قبیله ای ایالت های مرزی یکی از ریشه های وقوع ناامنی های فرقه ای در پاکستان، حاکمیت نسبی دولت مرکزی بر مناطق قبیله ای به ویژه در ایالت های مرزی سرحد، «وزیرستان شمالی و جنوبی»2 و بلوچستان است. * نفوذ رهبران طالبان و سازمان القاعده در «مناطق قبیله ای»3 حاکمیت نسبی دولت مرکزی در ایالت های شمالی مانند وزیرستان جنوبی، ایالت سرحد، بلوچستان و «دره سوات»،4 * کوهستانی بودن مناطق قبایلی پاکستان * ناکارآمدی عملیات نیروهای پاکستان برای دستگیری رهبران سازمان القاعده مانند «بیت الله محسود» (مهمترین مظنون ترور بی نظیر بوتو) * تضادهای سیاسی امنیتی پاکستان برای مهار خشونت های فرقه ای یکی از ریشه های افزایش منازعات فرقه ای در پاکستان، نبود عزم سیاسی قاطع در میان رجال سیاسی پاکستان و اتخاذ پارادوکس امنیتی در قبال خشونت های فرقه است به طوری که اسلام آباد همواره یکی از راه های موازنه قوا با جمهوری اسلامی ایران و تضمین عمق استراتژیک خود در افغانستان را حمایت خزنده از شبه نظامیان طالبان تعریف کرده است. 13- ارزیابی دورنمای نقش و جایگاه طالبان در ساختار امنیت منطقه ای یکی از ملزومات مهندسی مطلوب امنیت خارجی؛ بررسی جایگاه طالبان در ساختار امنیتی منطقه است. شبه نظامیان طالبان مبارزه با ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران را به عنوان یکی از اهداف راهبردی خود تعریف کرده اند که بنا بر مقتضیات زمان، شدت و حدت آن تغییر می کند. از طرفی وهابیون برخی کشورهای عرب منطقه با نفوذ در میان شبه نظامیان طالبان در جهت برقراری موازنه قوا با جمهوری اسلامی ایران برنامه ریزی می کنند که با توجه به گسترش شیعه هراسی در مدیریت تهاجم تبلیغاتی ایالات متحده بر اهمیت این مقوله نیز افزوده شده است. در نتیجه مقابله با تهدیدهای ناشی از افزایش نفوذ طالبان در پاکستان بایستی به عنوان یکی از اولویت های امنیت خارجی برنامه پنجم از رویکرد مهندسی امنیتی منازعات فرقه ای پیگیری شود. 14- آسیب شناسی گسترش مدارس مذهبی وابسته به وهابیون و تأثیر آن بر جریان های فرقه ای ضد شیعه در منطقه یکی از شاخص های مختصات امنیتی عمق استراتژیک خارجی جمهوری اسلامی ایران، گسترش تفکرات الحادی و سلفی و ارتباط آن با شکل گیری برخی تحرکات ایذایی در ساختار امنیت ملی برنامه پنجم است، بطوریکه برخی کشورهای عرب منطقه با حمایت های مالی از برخی مدارس اهل سنت که با تمرکز بر گسترش آموزه های الحادی وهابیت بنیان گذاشته شده اند، متأثر از فضای جنگ تبلیغاتی شیعه هراسی در جهت ایجاد موازنه استراتژیک با جمهوری اسلامی ایران گام برمی دارند که نقش مهمی را در گسترش حملات تروریستی علیه شیعیان ایفا می کند. 15- حداکثر بهره گیری از ظرفیت های دیپلماسی فرهنگی یکی از ملزومات اقتدار افزایی؛ مدیریت نرم افزاری تنش های فرقه ای عقیدتی و بهره گیری بهینه از ظرفیت های هویت ایرانی اسلامی است. به عنوان مثال برخی مناطق پاکستان مانند بلوچستان جزو حوزه تمدن ایرانی محسوب می شوند و تقویت دیپلماسی فرهنگی در این حوزه جغرافیایی می تواند گستره نفوذ نرم ایران را افزایش داده و به مانعی برای رخنه آموزه های فرقه ضاله وهابیت تبدیل شود. 16- آسیب شناسی سیاست های دوگانه پاکستان در قبال جریان های افراط گرای فرقه ای ارتش پاکستان به منظور حفظ اقتدار ملی گاهی از سازمان های مسلحانه فرقه ای نیز حمایت می کند که از مصادیق آن می تواند به حمایت های «سازمان های اطلاعات پاکستان»5 از شبه نظامیان طالبان یا نفوذ آنان در میان شبکه اطلاعاتی القاعده اشاره کرد، به طوری که این موضوع به یکی از حوزه های تنش زا میان کابل و اسلام آباد مبدل شده است. رفتار پاکستان در قبال سازمان القاعده و شبه نظامیان طالبان براساس پارادوکس امنیتی است به طوری که از یک طرف رمزی بن الشیبه، شیخ محمد را در سال 2003، محمد نعیم نورخان را در سال 2004، ابوالفرج اللیبی را در سال 2005 و ابو زبیده را در سال 2007 به ایالات متحده تحویل می دهد ولی از طرف دیگر به حمایت های اطلاعاتی نظامی از شبه نظامیان طالبان ادامه می دهد. 17- ریشه یابی شکل گیری تفکرات الحادی در محیط امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران یکی از تهدیدات نرم فراروی جمهوری اسلامی ایران، شکل گیری و گسترش فرقه های ضاله در محیط امنیت داخلی و خارجی است که مهار آن مستلزم جریان شناسی و ریشه یابی شکل گیری فرقه های ضاله و تبیین بسته سیاستی منسجم برای مقابله موءثر با جریانات انحرافی در حوزه دین و زدودن خرافات و موهومات است، به طوری که در بند چهار سیاست های کلی برنامه پنجم نیز بر لزوم اجرای آن تأکید شده است. 18- تهیه جدول ریسک گروه های تروریستی فرقه گرا از رویکرد امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تهیه جدول ریسک و اطلس موقعیت جغرافیایی گروهک های تروریستی وابسته به تفکرات وهابی و سلفی گری، یکی از گام های ضروری تبیین الگوی بومی پایدار برای مهار خشونت های فرقه ای است. زیرا بررسی برخی تحرکات ایذایی علیه جمهوری اسلامی ایران مبین این است که سرشاخک های برخی اقدام های تروریستی از درون برخی کشورهای همسایه اداره می شود که زمینه های رشد تفکرات وهابیت در آنها مهیا شده است. از طرفی یکی از راهبردهای مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران، حمایت های خزنده از برخی سازمان های تروریستی نزدیک به گروه های وهابی و سلفی با رویکرد وادارسازی جمهوری اسلامی ایران به تغییر رفتار در حوزه های راهبردی است، بطوریکه حمایت ابزاری امریکا از سازمان های تروریستی مخالف جمهوری اسلامی ایران براساس «راهبرد امنیتی قورباغه» قابل تعریف است. در این راهبرد امریکا و تروئیکای اتحادیه اروپا با توجه به وجود اکثر سازمان های تروریستی فرقه ای (نزدیک به تفکرات وهابیون) در محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران و برخورداری اکثر استان های مرزی از موزائیک های قومی فرقه ای، برنامه های مدونی را برای ناامن سازی محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران سازماندهی می کند. در مطالعات امنیتی، استناد این راهبرد به قورباغه (حیوان دوزیست) به این دلیل است که اگر در حلقه های محاط ایران آتش تنش زیاد باشد، کانون تصمیم گیری نیز دچار استحاله و تغییر رفتار می شود که در قالب راهبرد «تنش از بیرون، تغییر از درون» قابل تعریف است که به وضوح می توان آن را در برخی تحرکات ایذایی گروهک های تروریستی مانند جندالشیطان و پژاک مشاهده کرد. همچنین یکی از روش های پیاده سازی نظریه دولت ورشکسته، ایجاد و گسترش منازعات فرقه ای با رویکرد هزینه افزایی امور انتظامی خرد و کلان کشور است. نظریه دولت ناکام ارتباط نزدیکی با نظریه بحران های پنج گانه لوسین پای دارد زیرا حامیان این نظریه معتقدند ناکارآمدسازی دولت از طریق آفندهای نرم افزاری، می تواند مقدمه شکل گیری بحران های مشارکت، هویت، توزیع، مشروعیت و نفوذ را فراهم کند. در نتیجه بایسته است متولیان امر از رویکرد امنیت ملی مهم ترین سازمان های تروریستی واقع در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران که به نحوی زیربنای عقیدتی آنان را آموزه های وهابیت و سلفی گری تشکیل می دهند. نتیجه گیری یکی از پیش نیازهای توسعه امنیتی برنامه پنجم؛ بررسی موزائیکی آسیب هایی است که از جانب هر کدام از کشورهای همسایه می تواند ایجاد شود. به همین منظور با بهره گیری از روش مهندسی امنیتی موزائیکی بایسته است نوع، دامنه و شیوه مبارزه با هر کدام از تهدیدها مشخص شود. به عنوان مثال نمی توان در برابر هر دو کشور پاکستان و کویت از سیاست های امنیتی یکسان بهره گرفت زیرا جنس، نوع و دامنه تهدید هر کدام از آنها با یکدیگر متفاوت است. در این راستا یکی از شاخص های مهندسی مطلوب امنیت خارجی در منطقه جنوب غربی آسیا شناسایی، طبقه بندی، ماهیت شناسی و مقابله موءثر با آسیب های احتمالی است که از قبل خشونت های فرقه ای و گسترش نفوذ خزنده عقاید وهابیت و سلفی گری می تواند چارچوب های امنیت ملی را با تهدیدهایی مواجه کند. به همین منظور بایسته است متولیان امر در تبیین سیاست های امنیتی کلان برنامه پنجم، تدابیر و اقدام های بازدارنده مناسب برای مهار سناریوهای تهدیدزا را مورد کنکاش و آسیب شناسی قرار داده و خلأهای تقنینی، نظارتی و اجرایی آن را در لایحه قانون برنامه پنجم مرتفع کنند. قومیت گرایی،6 فرقه گرایی،7 بی ثباتی اقتصادی و افراط گرایی مذهبی8 از شاخص های مختصات امنیتی پاکستان هستند که می توانند بر محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران نیز تأثیر گذارند. افزایش منازعات فرقه ای در پاکستان همسو با تمایلات جدایی طلبانه در سه ایالت جامو، کشمیر و بلوچستان، راهبرد اجرایی اوباما برای تقویت حضور اطلاعاتی نظامی در مرزهای شرق کشور، ساخت بزرگترین پایگاه اطلاعاتی منطقه ای آمریکا در گذرگاه خیبر و احتمال استقرار سامانه های جاسوسی در این مرکز، نبود نظارت کافی بر مدارس مذهبی پاکستان و رشد تفکرات وهابی و سلفی گری در این مدارس، افزایش کشتار شیعیان به ویژه در دیره اسماعیل خان و پاراچنار، نبود نظارت موءثر دولت مرکزی پاکستان بر مناطق مرزی، فقدان توسعه زیرساخت های امنیتی اقتصادی در استان های مرزی همجوار ایران و پاکستان، تأثیرپذیری دولت حاکمه پاکستان از سیاست های آمریکا، پارادوکس امنیتی سیاسی اسلام آباد در برابر طالبان، حمایت های مالی کلان برخی کشورهای عرب منطقه از گسترش وهابیت، تضعیف زیرساخت های همگرایی اقتصادی مانند احداث خط لوله صلح به دلیل نبود امنیت لازم و کافی، تمرکز شورای فرماندهی سازمان القاعده و شورشیان پشتون در مناطق قبیله ای پاکستان،9 لزوم احتمال سنجی رخنه افراط گرایان فرقه ای در ساختارهای استراتژیک پاکستان به ویژه صنایع هسته ای، لزوم هم افزایی و ایجاد ساختارهای نظامی امنیتی منطقه ای برای مقابله با رشد تروریسم فرقه ای در مناطق قبیله ای به ویژه در استان های مرزی وزیرستان جنوبی، بلوچستان و سرحد،10 مجاورت سرزمینی بلوچستان پاکستان با بلوچستان ایران و احتمال شکل گیری تمایلات تجزیه طلبانه در میان مدت، وجود برخی تحرکات سازمان یافته تروریستی مانند اقدام های گروهک جندالشیطان (عبدالمالک ریگی)، فقر نسبی منطقه به ویژه در سرحدات، افزایش سازمان های تروریستی مانند لشگر طیبه و سپاه صحابه (که به صراحت هدف خود را مقابله با نفوذ تفکرات شیعی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده اند)، عدم توانایی و فقر اقتصادی پاکستان برای مدیریت تنش های چند جانبه و فقدان توسعه متناسب زیرساخت های امنیت مرزی با حجم تهدیدها از مهمترین موءلفه هایی هستند که ضرورت آسیب شناسی دورنمای مختصات منازعات فرقه ای پاکستان و تأثیر آن بر ساختار امنیت ملی و سیاست های انتظام بخشی برنامه پنجم را دو چندان می کند. پی نوشت ها: 1 - Sustainable Development 2 - North South Waziristan 3 - Tribal Regions 4 - Swat Valley 5 - Inter- Service Intelligence ISI) ) 6 - Ethnicity 7 - Sectarianism 8 - Religious extremism 9 بنا به گزارش نهادهای اطلاعاتی آمریکا، هم اکنون ملامحمدعمر (رهبر معنوی طالبان)، اسامه بن لادن (رهبر شورای شریعت سازمان القاعده)، ایمن الظواهری (قائم مقام رهبر القاعده) و گلبدین حکمتیار در مناطق قبیله ای شمال پاکستان مخفی شده اند. 10 - Pakistan Borders Clear Present Danger ، Associated Press ، 30 March ، 2008 CIA