طبق نوشته آقاي حشمت الله خان نخستين ساكنان خپلو از تركستان از راه يارقند به سلتورو و يا از راه گلگت، هنزه و رسكم به خپلو آمده‌اند. و يا بصورت عشايري از راه لهاسه و لداخ به خپلو آمده‌اند.
ولي آقاي حسين آبادي مي‌گويد كه در اين مناطق قلعه‌هاي زيادي است و نام آنها به زبان بلتي خالص است. مانند چنگ كهر، مرچونگ كهر، سترنپوكهر، سالينگ‌كهر، كهركوكهر و سكم كهر . از نام اين قلعه‌ها معلوم مي‌شود كه ساكنان ابتدائي خپلو اكثرا از نژاد تبتي بوده‌اند. و تعداد كمي از راه يارقند و هنزه آمده‌اند ولي اكثريت تبتي‌ها هويت خودشان را از دست داده‌اند.
از روايات محلي گفته آقاي حسين آبادي تائيد مي‌شود. براي اينكه نام اين قلعه‌ها هنوز هم درميان مردم شهرت دارند. و بعد از اين قلعه‌ها نسل‌هاي بعدي هم قلعه‌هاي ساخته‌‌اند. نام آنها نيز به زبان بلتي است. كه اين زبان زبان قديمي تبتي‌ها بوده است.
آقاي حسين آبادي و حشمت الله خان هردو براين باورند كه حاكم اول اين منطقه موهوتنگ‌بشي‌شو نام داشته است. در زمان او سيل بزرگي آمد و مردم از اين منطقه به جاهاي ديگر رفتند. و بعد از اين سيل اولين حاكم گوري تهم بوده است. طبق نقل آقاي حسين آبادي، او در كوه نزديك فروا يك قلعه ساخت.   بعد از اين زمان شخصي بنام بيگ منتهل از راه كندوس به هلدي رسيد. هلدي و ژهي‌تهنگ را تصرف نمود و در مدت كوتاهي توانست تمام مناطق خپلو را تحت تصرف خودش درآورد. گوري تهم بدست بيگ منتهل كشته شد. وي همه مناطق را تصرف نمود. او هلدي را پايتخت زمستاني خود و سالينگ را پايتخت تابستاني قرار داد. و بقول حشمت الله خان از او حكومت خانوادة يبگو در خپلو شروع مي‌شود.
غير از حشمت الله خان كسي چنين نگفته است اما چنانچه گذشت يبگو به احتمال قوي از تخارستان آمده‌اند. آقاي حسين آبادي نيز مؤيد اين نظريه است، وي دربارة حمله چين به كمك حاكم تخارستان به بلتستان و كهپلو مي نويسد: در سال 749‌م حاكم تخارستان يبغو به پادشاه چين پيشنهاد نمود كه براي ساختن راه تركستان تا كشمير از دره زوجي له يك هيئت بلند پايه چيني را به پولولوي بزرگ بفرستد و در اين زمان پايتخت پولولوي بزرگ هوسالو بوده است. به گفته محققين چيني هوسالو در زبان چيني خپلو يا كهپلو است. 
براي نخستين بار نام يبغو (يبگو) در تاريخ از همين جا برده شده است. به همين دليل مي توان گفت كه وقتي چيني‌ها پولولوي بزرگ را در سال 753‌م فتح نمود در پولولو از خانوادة حاكمان تخارستان كسي را والي قرار داده باشند كه او بعد از تسلط چين نيز در اين منطقه مانده و با ذكاوت و هوش سرشار توانسته باشد حكومت خودش را ادامه دهد. و بعد از او افراد خانوادة او در خپلو حكومت را ادامه داده باشند.
يك شجره را راجه علي شير خان ترتيب داده است كه در آن نسب خانوادة يبگو را به سكندر اعظم مي رساند. ولي محقيين اين شجره را قبول ندارد. كننگهم مي‌نويسد: شجره‌اي كه نسب فرمانروايان خپلو را به سلطان سكندر يعني سكندر اعظم مي رساند و طبق آن جانشن او ابراهيم و اسحاق بوده‌اند. اين بخش شجره‌نامه افسانه است. و حقيقت ندارد.
 حشمت الله خان نيز اين شجره را رد ميكند و او خود يك شجره‌ نامه‌اي را براي حاكمان خپلو ترتيب داده است كه از بيگ منتهل در سال 850‌م شروع مي‌شود. 
از سال 850‌م تا1380م حاكمان زيادي در مناطق مختلف خپلو حكومت كرده‌اند مثلا حاكمان سلينگ و هلدي و حاكمان تهوقسي كهر وغيره . از اين حاكمان از زمان بيگ منتهل تا راجه مقيم خان اطلاعاتي در دست نيست. غير از همان شجره‌اي كه حشمت الله خان ترتيب داده است.
از زمان مقيم خان به بعد اطلاعاتي به دست مي آيد. چرا كه در زمان مقيم خان در اين منطقه اسلام به دست مبلغين ايراني رواج يافته است. آمدن اميركبيرسيد علي همداني در زمان اودر سال783 ‌هجري بوده است. همانطوري كه در مجموعه اشعار مير نجم الدين ثاقب آمده است.
چو  درياي  آن  رحمت لايزال        چنان موجزن شد  ز فضل عميم
بعهد   مقيم خان  شاه   سلينگ          زهجرت دو ميم و بيك ذال وجيم
طلوع شد خورشيد اسلام همين          علي  ثاني  آمد  ز فضل  كريم
زكشمير  به  تبت  رسيد آن  ولي        بدستش  عصا  بود  بربر گليم
       بعد از مقيم خان، شاه اعظم در سال 1420‌م به حكومت رسيد.  بنا به قول آقاي حسين آبادي در زمان او سيد محمد نوربخش به بلتستان  آمد و مسجد جامع چقچن را بنا نمود.
بعد از او سليم الدي از سال 1450 تا1470 و بعد از او ازردنا از 1470 تا  1485 و بعد از او يبگو بيكم جانشينان او بودند.بعد از او يبگو بهرام از سال 1494‌م تا سال 1550‌م حكومت كرد.  در دوران حكومت وي سيد شمس الدين عراقي بت شكن به بلتستان آمد.  بعد از او  پسرش يبگو سكيم به حكو مت رسيد.  طبق گفتة حشمت الله خان در اين زمان برادران طوسي از راه سلتورو از يارقند به خپلو آمدند.
ولي آقاي حسين آبادي زمان ورود برادران طوسي را در زمان راجه يبگو شير غازي مي داند. از تاريخ وفات مير سيد علي رضوي طوسي مدفون در منطقه كواردو 1081‌هجري نيز اين نظر مورد تائيد قرار مي گيرد. بعد از سكيم خان يبگم ابراهيم  و بعد از او يبگو شير غازي در خپلو به حكومت رسيد.در زمان او علي شير خان انچن  حاكم سكردو به لداخ حمله كرد. يبگو شير غازي در اين حمله همراه علي شير خان انچن بوده است. بعد از او پسرش يبگو رحيم خان به حكومت رسيد. از سال 1660‌م تا 1727‌م يبگو حاتم خان حاكم خپلو بود. او بسيار زيرك و مدبر بود توانست حاكمان محلي خپلو را شكست دهد و يك حكومت متحد در خپلو تأسيس نمايد. او در سال 1681‌م به سكردو حملة كرد. واقعه اين حمله را در تاريخ حاكمان سكردو بحث نموده‌ام. در زمان او دو مبلغ ايراني مير عارف و مير ابو سعيد به بلتستان آمده‌اند.
از سال 1727‌م تا 1819‌م يبگو دولت علي خان، يبگو محمد علي خان، يبگو يحيي خان و يبگو مهدي علي خان حاكمان خپلو بوده‌اند. در زمان مهدي علي خان احمد شاه مقپون (حاكم سكردو) به خپلو حمله كرد. و خپلو را تحت تسلط سكردو درآورد. و يول سترونگ كريم را والي حكومت سكردو درخپلو قرار داد. وي تا حمله دوگره‌ها (سيك‌ها) فرمانرواي خپلو بود.
a



تاريخ : پنجشنبه بیست و ششم فروردین ۱۳۸۹ | 1:30 | نویسنده : ارشادحسین مطهری |