سؤال: سرچشمه تاريخى رهبانيت چيست؟

جواب: تواريخ موجود مسيحيت نشان مى دهد، رهبانيت به صورت فعلى در قرون اول مسيحيت وجود نداشته، و پيدايش آن را بعد از قرن سوم ميلادى، هنگام ظهور «امپراطور رومى» به نام «ديسيوس» و مبارزه شديد او با پيروان مسيح(عليه السلام)مى دانند، آنها بر اثر شكست از اين «امپراطور» (خونخوار) به كوهها و بيابانها پناه بردند».
در روايات اسلامى نيز همين معنى به صورت دقيقترى از پيغمبر گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله) نقل شده كه روزى آن حضرت(صلى الله عليه وآله) به «ابن مسعود» فرمود: «مى دانى رهبانيت از كجا پيدا شد»؟ عرض كرد: خدا و پيامبرش آگاهترند، فرمود: «بعد از عيسى(عليه السلام) جمعى از جباران ظهور كردند، و مؤمنان سه مرتبه با آنها پيكار نموده شكست خوردند، لذا به بيابانها متوارى شدند، و به انتظار ظهور پيامبر موعود عيسى، حضرت محمّد(صلى الله عليه وآله) در غارهاى كوهها، به عبادت مشغول گشتند، بعضى از آنها بر دين خود باقى ماندند، و بعضى راه كفر پيش گرفتند.
سپس افزود آيا مى دانى «رهبانيت» امّت من چيست؟ عرض كرد: خدا و رسولش آگاهترند، فرمود: الهِجْرَةُ، وَ الجِهادُ، وَ الَّصلاةُ، وَ الصَّوْمُ، وَ الحَجُّ، وَ العُمْرَةُ: «رهبانيت امت من هجرت و جهاد و نماز و روزه و حج و عمره است».
مورخ مشهور مسيحى «ويل دورانت» در تاريخ معروف خود در جلد 13 بحث مشروحى راجع به رهبانان نقل مى كند، او معتقد است: پيوستن «راهبه ها» (زنان تارك دنيا) به «راهبان» از قرن چهارم ميلادى شروع شد، و روز به روز كار «رهبانيت» بالا گرفت تا در قرن دهم ميلادى به اوج خود رسيد.
بدون شك، اين پديده اجتماعى، مانند هر پديده ديگر، علاوه بر ريشه هاى تاريخى، ريشه هاى روانى نيز دارد، كه از جمله مى توان به اين واقعيت اشاره كرد كه: اصولاً عكس العمل روانى افراد و اقوام مختلف در برابر شكستها و ناكاميها كاملاً متفاوت است، بعضى، تمايل به انزوا و درون گرائى پيدا مى كنند و كاملاً از اجتماع و فعاليتهاى اجتماعى كنار مى كشند، در حالى كه گروه ديگر، از شكست، درس استقامت مى آموزند و صلابت و مقاومت بيشترى پيدا مى كنند، گروه اول، به رهبانيت يا چيزى شبيه به آن رو مى آورند و گروه دوم، به عكس، اجتماعى تر مى شوند.(1)
 
 
1. تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 400.