لفظ عصمت با تمام مشتقات خود در قرآن، سيزده بار وارد شده است ومطابق معناي لغوي  نيز به كار رفته است و احيانا اگر در موارد ديگري استعمال شده باشد با  ملاحظة همين معناي لغوي مي‌باشد.[1]

به عنوان نمونه به آياتي چند اشاره مي‌شود.

 1- فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا  بِاللّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ.[2]

امّا آنها كه به خدا ايمان آوردند و به (آن كتاب آسمانى) چنگ زدند، بزودى همه را در رحمت و فضل خود، وارد خواهد ساخت».

مفسر بزرك شيخ طبرسي در معناي اين آيه مي‌گويد:

اي تمسكوا بالنور الذي انزله علي نبيه.[3] يعني تمسك جستند به نوري كه خداوند متعال بر پيامبرش نازل فرموده.

2- وَ مَن يَعْتَصِم بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ.[4]

«و هر كس به خدا تمسّك جويد، به راهى راست، هدايت شده است‏».

شيخ طوسي در معناي آيه مي‌گويد: معناه يمتنع و العصم المنع... و منه قوله لا عاصم اليوم من امر الله، اي لا مانع و العصم:  الاوعال، لامتناعها بالجبال، والمعصم، لانه يمنع، و العصام، الحبل والسبب، لانه يعتصم به.[5] يعني... من يعتصم بالله،  به معناي يمتنع يعني امتناع و چنگ زدن است... و عصام به معناي طناب و سبب نيز آمده است چراكه به سبب آن تمسك و اعتصام حاصل مي‌شود.

3-قُلْ مَن ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُم مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءاً أَوْ أَرادَ بِكُمْ رَحْمَةً.[6]

«بگو: «چه كسى مى‏تواند شما را در برابر اراده خدا حفظ كند اگر او بدى يا رحمتى را براى شما اراده كند».

شيخ طبرسي مي‌گويد: ‌اي يدفع عنكم قضاءالله و يمنعكم من الله .[7] يعني چه كسي قضاي خدا را از شما دفع مي‌كند و از (عذاب) خدا منعتان كند؟

1-    خداوند متعال در حكايت از پسر نوح مي‌فرمايد:

  قَالَ سَآوِي إِلَى  جَبَلٍ يَعْصِمُني مِنَ الْمَاء.[8]

«گفت: «بزودى به كوهى پناه ميبرم تا مرا از آب حفظ كند!»

شيخ طوسي مي‌گويد: اي سارجع الي مأوي من جبل يعصمني من الماء اي الي جبل يمنعني منه و العصمة المنع من الافة في الدين...[9]

2-    در سوره يوسف خداوندمتعال مي‌فرمايد:

وَلَقَدْ رَاوَدتُّهُ عَن نَّفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ.[10]

«من او را به خويشتن دعوت كردم و او خوددارى كرد».

شيخ طوسي در معناي اين آيه مي‌گويد: ‌اي امتنع من ذالك و الاستعصام طلب العصمة من الله بفعل لطف من الطافه ليمتنع من الفاحشة.[11]

يعني فاستعصم به معناي اين است كه يوسف 7 از آن امتناع ورزيد و استعصام به معناي طلب عصمت است... آيات ديگر نيز در قرآن وجود دارد كه در آنها مشتقات عصمت به كار رفته است و با دقت در آنها معلوم مي‌شود كه در همه آنها عصمت، اعتصام و استعصام به معناي منع و نگهداري و تمسك و خود داري استعمال شده است چنانكه همين معنا را از اهل لغت هم نقل نموديم.