سید محمد موسی کاظمی

سرکوبی شدید شیعیان در یمن که در مبارزه سال گذشته دولت با گروه شیعی "الحوثی" نمود یافت، موقعیت حاکمان صنعا را تا حد زیادی متزلزل کرد. "علی عبدالله صالح" رییس جمهور یمن با همپیمانی عربستان سعودی و آمریکا مقابله ای آشکار با شیعیان یمن را آغاز کرد و این مساله باعث شد تا شیعیان که اقلیت پرشمار و تاثیر گذاری در این کشور محسوب می شوند به سرسخت ترین دشمنان دولت صنعا تبدیل شوند.

یمن از جمله کشورهای اسلامیست که در زمان حاضر در کش و قوس تحمیل خواست مردم بر نخبگان سیاسی حاکم قرار دارد. به موازات تسری موج اعتراضات اسلامی-عربی به یمن چند عامل دیگر را جدا از دلایلی که تا به امروز مورد تاکید قرار گرفته است می توان به عنوان متغیرهای اصلی اعتراضات مردمی این کشور در نظر گرفت.

سرکوبی شدید شیعیان در یمن که در مبارزه سال گذشته دولت با گروه شیعی "الحوثی"  نمود یافت، موقعیت حاکمان صنعا را تا حد زیادی متزلزل کرد. "علی عبدالله صالح" رییس جمهور یمن با همپیمانی عربستان سعودی و آمریکا مقابله ای آشکار با شیعیان یمن را آغاز کرد و این مساله باعث شد تا شیعیان که اقلیت پرشمار و تاثیر گذاری در این کشور محسوب می شوند به سرسخت ترین دشمنان دولت صنعا تبدیل شوند.

گذشته از مخالفت شیعیان با دولت فعلی، فقر و بیکاری و فشارهای اقتصادی جامعه یمن را از خود متاثر کرده است. ضعف اقتصادی و فقر عمومی این کشور را می توان یکی از مهمترین زمینه های نارضایتی یمنی ها به شمار آورد. علاوه بر این، رویکردهای ضد مردمی دولت در خصوص روابط و همکاری با واشنگتن به بهانه هایی مانند مبارزه با "القاعده" و تروریسم که در فعالیت های نظامی نیروهای آمریکایی در خاک یمن نمود یافته ، مشروعیت دولت را بیش از پیش خدشه دار ساخته است.

در طول 32 سال حکومت علی عبدالله صالح می توان دو عامل مهم را موجب دوام وی بر مسند قدرت دانست. عامل نخست حمایت کشورهای غربی و برخی دولت های منطقه از حکومت دیکتاتوری یمن به عنوان حافظ منافع این کشورها در جنوب شبه جزیره عربستان و عامل دوم مربوط به رضایت ضمنی سران طوایف و عشایر این کشور نسبت به تغییر نکردن وضعیت سیاسی موجود بوده است. در ماه های اخیر، تحولات یمن به گونه ای رقم خورده که ستون دوم تثبیت جایگاه عبدالله صالح یعنی ساختار قبیله ای و عشیره ای یمن، به تدریج با تغییر کارکرد خود به یکی از مهمترین مولفه های تاثیرگذار در سقوط احتمالی رییس جمهور بدل گشته است.

ویژگی جامعه قبیله ای یمن باعث شده بود تا مساله بیعت شیوخ یا رهبران قبایل گوناگون با رییس جمهور در سال های گذشته به یکی از ارکان قدرت وی تبدیل شود، اما در شرایط حاضر احزاب مخالف که هرکدام به نوعی یک تشکل سیاسی قبیله ای را نمایندگی می کنند، بر سر سقوط عبدالله صالح به یک نقطه مشترک رسیده اند. با شدت گرفتن اعتراضات مردمی در یمن شورای هماهنگی احزاب مخالف (اللقاء المشترک) با اعلان همبستگی و همسویی با تظاهرات مردمی از هواداران خود خواستند تا به جنبش مردمی بپیوندد.

قرار داشتن احزابی چون "اصلاح" با پشتوانه محکم در میان قبایل شمال کشور، حزب "اشتراکی"که دارای نفوذ نسبتا بالایی در مناطق جنوبی است و حزب "الحق" که متعلق به برخی علمای زیدی یمن است در کنار احزاب "وحدوی ناصری"، "تجمع" و "بعث" در اللقاء المشترک به نوعی نمایانگر این موضوع است که نخبگان سیاسی عشیره ای یمن بیش از هر زمانی بر سر ایجاد تغییر در نظام سیاسی به هم نزدیک شده اند.[1]

یکی از مهمترین اشتباهات دولت عبدالله صالح در ماه های اخیر دست بردن در قانون اساسی کشور بوده است. پارلمان یمن، چندی پیش با وجود مخالفت مردم و احزاب مخالف بر اساس طرح ایجاد اصلاحات قانونی، ابقای عبدالله صالح در پست ریاست جمهوری را تا پایان عمر تصویب کرد. موافقت حزب حاکم به عنوان پشتوانه قانونی دیکتاتور یمن با اصلاح جدید قانون اساسی به معنای از بین بردن نظام جمهوری و لغو قانون گردش پست ریاست جمهوری در میان شخصیت های گوناگون بود. از این رو اصلاحات ضد دموکراتیک قانون اساسی به یکی از مهمترین زمینه های مخالفت عمومی با نظام حاکم را فراهم ساخت تا جایی که طی ماه گذشته همزمان با اوج گیری اعتراضات در تونس و سپس در مصر، اعتراضات عمومی یمن به بالاترین میزان طی سال های اخیر رسید.[2]

با پیوستن شمار زیادی از رهبران نظامی و نخبگان سیاسی یمن به جمع مخالفان، پایه های حکومت عبدالله صالح لرزان تر از قبل شده است. تجمعات اعتراضی همچنان ادامه دارد و در این میان نقش شیعیان یمن که به انقلاب اسلامی ایران به عنوان الگویی برای رهایی بخشی و بیداری سازی اسلامی می نگرند در مقابله با حکومت دیکتاتور یمن پررنگ تر از گذشته به چشم می آید.

پی نوشتها

[1] -  "یمن در آستانه دوران رهایی از دیکتاتوری" در:

http://www.hawzah.net/hawzah/magazines/ MagazineNumberID=5675&id=56333

[2] -  "ملت های عرب خاورمیانه؛ گامهایی در مسیر تغییر"، مندرج در:

http://www.irna.ir/NewsShow.aspx?NID=30233723