در تعریف اصطلاحی عصمت بین علما و دانشمندان اسلامی اختلاف وجود دارد اشاعره در تعریف آن گفته اند : عصمت شخص در این است که خدای متعال گناهی در آن شخص معصوم نیافریده باشد. محقق جرجانیدر کتاب تعریفاتش گفته است :«العصمة ملکه اجتناب المعاصی مع التمکن منها» (عصمت ملکه ای است که صاحب آن را از ارتکاب معاصی باز می دارد در حالی که وی توانایی و تمکن ارتکاب گناه را دارد ) «[عصمت]ملکه ای است که صاحبِ آن را، از فجور باز می دارد» «[العصمة ] ملکه نفسانيه تمنع عن الفجور و تتوقف علی العلم بمثالب المعاصی و مناقب الطاعات» (عصمت ملکه ای نفسانی است که صاحبش را از ارتکاب فجور و معاصی منع می کند وبر آگاهی به معائب معاصی ومناقب طاعات توقف دارد .) بیشتر متکلمین امامیه عصمت را تفضل و لطفی الهی می دانند که وقتی شخص معصوم به درجه ای از کمال نفسانی دست یافت این مقام والا به وی تفضل می شود که یک نوع بصیرت و آگاهی مخصوصی به او داده می شود که با آن حقیقت گناه را درک کرده ودر اثر اراده ای که در نفس آنهاست از ارتکاب به گناه باز داشته می شوند. شیخ مفیدمی فرمايد«العصمة من الله لحججه هی التوفيق واللطف و الاعتصام من الحجج بها عن الذنوب والغلط فی دين الله.» عصمت برای حجج خداوند توفيق و لطف است از جانب او و دوری از گناه و غلط در دين الهی از جانب منتخبين الهی است. علامه حلّیعصمت را چنین تعریف کرده است : «العصمة :لطف خفی يفعل الله بالمکلفين بحيث لا يکون له داع الی ترک الطاعة وارتکاب المعصية مع قدرته علی ذلک.» «عصمت عبارتست از یک لطف پنهانی و نامرئی که خداوند با مکلفی از مکلفین انجام می دهد یعنی چشم باطن او را بینا می کند و حقائق را آنگونه که هستند می بیند و لذا حقیقت گناه را هم مشاهده می کند که هر گناهی یک گام در مسیر سقوط و هلاکت است و هرگز گرد گناه نمی گردد و این سم مهلک را سر نمی کشد . و به برکت این عنایت نا محسوس انگیزه گناه و ترک طاعت در آن انسان به صفر می رسد و این شخص با اینکه قدرت بر ترک واجب و انجام فعل حرام دارد ولی هرگز به آناقدام نمی کند.» علامه شیخ جعفر سبحانی متکلم معاصر می فرماید: « مطلب صحیح و حق در مورد عصمت این است که عصمت شاخه یا از درخت تقوی و از نوع آن و یک ملکه نفسانی راسخ در نفس است که انسان را از معصیت به طور مطلق منع می کند بنابراین عصمت از نوع و جنس تقوی ودرجۀنهاییوکمالآناست