عصمت در لغت به معناي منع، حفظ و نگهداري آمده است، چنانكه ابن منظور گويد:«العصمةفي كلام العرب، المنع»يعني عصمت در كلام عرب به معناي منع و باز داشتن است، «وعصمةالله عبده ان يعصمه مما يوبقه» و عصمت دادن خدا به بندهاش، بدين معنا است كه او را از هلاكت (ظاهري و معنوي) باز دارد «و عصمه يعصمه عصما منعه و وقاه»يعني و ماده عصم يعصم به معناي منع و نگهداري است.
و ابن فارس ميگويد:»اصل واحد يدل علي امساك و منع ... ومن ذالك العصمة: ان يعصم الله تعالي عيبده من سوء يقع فيه»يعني ماده عصم اصلي است كه دلالت بر باز داشتن ومنع ميكند..و عصمت هم از همين معنا گرفته شده است. و به معناي آنست كه خدواند متعال بنده خويش را از واقع شدن در ناروايي و بدي حفظ كند.
بعضي از محققين پس از بررسي در كلمات لغويين به اين نتيجه رسيدهاند كه در معناي ماده "عصم" دو قيد لحاظ گرديده است يكي حفظ وديگري دفع و به لحاظ همين دو قيد در مواردي از قرآن كريم اين ماده و مشتقات آن به كار رفته است. راغب اصفهاني نيز اين ماده را به معناي باز داشتن وتمسك جستن گرفته است«العصم، الامساك و الاعتصام الاستمساك» يعني عصم به معناي نگهداشتن و اعتصام به معناي چنگ زدن و تمسك جستن است.
البته برخي از فرهنگ شناسان، اين ماده را به معناي ابزار باز داشتن و وسيله حفظ كردن، گرفتهاند. نه عمل بازداري چنانكه ابن منظور بعد از آنكه عصمت را به معناي منع گرفته از زجاج چنين نقل ميكند... قال الزجاج: اصل العصمة الحبل و كل ما امسك شيئا فقد عصمهيعني عصمت در لغت به معناي طناب است و بعد به هر چيزي كه يك چيز ديگر را حفظ كند ، عصمت اطلاق شده است. و ابن فارس هم اين مطلب را از عرب نقل نموده است. بهرحال منع كردن و باز داشتن كه عصمت به معناي آنست، ميتواند به دو صورت انجام گيرد.
1-كسي ديگري را مجبور به ترك كاري كند به نحوي كه از او سلب اختيار شود.
2-وسايل ومقدماتي را براي او فراهم آورد كه با اختيار خويش از انجام كاري امتناع ورزد به تعبير ديگر وقتي كسي ميگويد: "من فلاني را از كاري باز داشتم" هم با اين ميسازد كه وي را با قهر واجبار از انجام كاري باز داشته باشد و هم ميتواند به اين معنا باشد كه مثلا او را نصيحت كرده تا از انجام كاري اجتناب ورزد، او نيز باختيار خود به نصيحت عمل كرده باشد.
عرب به ریسمانی که بوسیله آن، بار بسته می شود عصام می گویند زیرا بار را از سقوط و افتادن و تفرق وپراکندگی حفظ می کند.
مرحوم شیخ مفید در ملحقات اوائل المقالات می فرمايد: «عصمت به چیزی گفته می شود که جنبه سپری داشته و انسان را از حوادث حفظ کند واز این جهتبلندیهای کوه را عصمت گویند زیرا پناهگاه وحفظ کننده انسان ازحوادث بد است »
تاريخ : سه شنبه نهم اسفند ۱۳۹۰ | 3:24 | نویسنده : ارشادحسین مطهری |
.: Weblog Themes By Pichak :.
